Shkencëtarët kanë zbuluar mekanizmin molekular që përcakton momentin kur qelizat e plakura ndalojnë përgjithmonë së shumuari. Zbulimi, i publikuar në revistën shkencore Molecular Cell, mund të ndihmojë në kuptimin më të mirë të plakjes dhe mënyrës se si organizmi mbrohet nga zhvillimi i kancerit.
Sa herë që një qelizë njerëzore ndahet, telomeret – strukturat mbrojtëse në skajet e kromozomeve – shkurtohen gradualisht. Kur ato bëhen shumë të shkurtra, qeliza i interpreton skajet e kromozomeve si dëmtime të ADN-së dhe ndalon përgjithmonë ndarjen. Ky proces njihet si “senescenca replikative” dhe konsiderohet një nga mekanizmat natyrorë mbrojtës kundër kancerit.
Studimi i ri tregon se ky mekanizëm kontrollohet nga një proteinë e quajtur ATM kinase, e cila zbulon dëmtimet në ADN dhe ndihmon në ruajtjen e stabilitetit gjenetik.
Studiuesit zgjidhën gjithashtu një enigmë që biologët qelizorë e kanë studiuar për dekada. Ata zbuluan se qelizat e rritura në laborator, në ambiente me përqendrim të lartë oksigjeni, plaken më shpejt sesa ato që zhvillohen në nivele oksigjeni më të ngjashme me ato të trupit të njeriut. Sipas autorëve të studimit, oksigjeni i lartë e bën proteinën ATM shumë më aktive, duke bërë që qelizat të reagojnë më shpejt ndaj telomereve të shkurtuara.
Sipas drejtueses së studimit, profesoreshës Titia de Lange, këto zbulime ndihmojnë në shpjegimin e mënyrës se si organizmi ndalon shumë qeliza potencialisht kancerogjene përpara se ato të shndërrohen në tumore.
Eksperimentet u kryen në qeliza njerëzore të rritura në kushte me 3 për qind dhe 20 për qind oksigjen. Rezultatet treguan se, kur aktiviteti i proteinës ATM bllokohej, qelizat vazhdonin të ndaheshin edhe pasi normalisht do të kishin hyrë në fazën e plakjes qelizore.
Studiuesit zbuluan gjithashtu se ndryshimet në nivelin e oksigjenit ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si ATM reagon ndaj telomereve të shkurtra. Në kushte me më pak oksigjen, qelizat arrinin të ndaheshin më gjatë, ndërsa në nivele të larta oksigjeni proteina aktivizohej më fort dhe e ndalonte më herët ndarjen e tyre.
Autorët e studimit besojnë se këto zbulime mund të hapin rrugën për kërkime të reja mbi plakjen, sëmundjet e lidhura me moshën dhe zhvillimin e terapive të reja kundër kancerit.